Chiński Chrystus
„Zaniewidziałem, wpatrzony w niebo, ciemnością zachłyśnięty sięgałem do gwiazd, w kraterach u mych stóp rosły szalone dzieci” – tak brzmiały najważniejsze przetłumaczone słowa Chińskiego Chrystusa, zanim zniknął.
Ochrzcili go tak na anglojęzycznym forum internetowym reddit, gdzie zlewały się łącza internetu ze wszystkich szerokości geograficznych.
Wypłynął w filmach, które nastolatek z Hangzhou publikował jako zapis z wakacyjnej podróży na wieś w Kuejczou – najbiedniejszej prowincji kraju.
Wideo było fatalnej jakości. Obraz trząsł się, kolory zlewały w ruchu, podmuchy wiatru zagłuszały dźwięk, a montaż był wręcz parodią. Filmy często zaczynały się zdziwioną twarzą operatora, wycieraniem obiektywu szmatką czy głosami zza kadru w rodzaju: „Już? Już nagrywa?”.
Autor odwiedzał najważniejsze atrakcje prowincji. Powoli wypełniał sieć inicjacyjną podróżą, która bardziej niż wspomnieniem największych wodospadów Chin, tradycyjnych zamkniętych mostów albo różowych wysp kwitnących czereśni była antyreklamą pierwszych smartfonów od Huawei.
Gdzieś w jednakowo szarych biurach cenzury regionalny aparatczyk uznał, że relacja przedstawia pozytywny wizerunek Kuejczou – prowincji, która nie ściągała turystów – i pozwolił jej popłynąć w świat. Tam pozostała oczywiście niezauważona.
Dopóki nastolatek nie wkroczył do wioski mniejszości Miao Czarnych, pomiędzy przycupnięte nad miętowozieloną rzeką drewniane chałupy, gdzie zamieszkiwał jego dziadek.
Złożyło się to ze skokiem jakości w jego filmach. Przypadkowo czy celowo, mniej więcej wtedy przyjął w nich konsekwentną poetykę. Dźwięk z otoczenia, szybkie zbliżenia i przeskoki obiektywu – złudzenie dynamicznego montażu. Błędy, które robił, dodawały materiałom realizmu. Zdawały się kręcone z ukrycia, a ich odbiorców kusił zakazany owoc podglądactwa.
Wioska Miao Czarnych.
Długa, drewniana łódź kupiecka na wodzie, chlupot wody. W tle kobieta wyrzuca śmieci do rzeki.
Przeskok, zbliżenie.
Dziecko wypróżnia się na kamiennym nabrzeżu. Zbliżenie. Okna na drugim piętrze chałupy: bielizna w tym po lewej, lokalny teleturniej na telewizorze w drugim. Słychać krzyki z głośników. Trzeszczą.
Długie, ruchome ujęcie.
Ponad spadzistym, ciemnym dachem tarasy ryżowe. Zbliżenie, obiektyw łapie ostrość, ale nie do końca. Piksele rozjeżdżają się.
Na tle wody stojącej na polach w oddali widać cień. Kilka kwadracików, które przesuwają się ponad taflą. Słońce załamuje się na górze, u dołu i po bokach ekranu, obiektyw łapie tylko te błyski i jedną postać. Człowiek – choć zarysowany niebywale prymitywnie – porusza się powoli, z godnością. Słychać jakieś przekleństwo, ale nie widać źródła, może ktoś trącił operatora. Obraz skacze gwałtownie, a potem się uspokaja.
W jego centrum znów jest sylwetka.
Staje pośrodku pól i unosi rękę w pozdrowieniu. Słychać krzyki, obraz się trzęsie. A potem postać rusza, idzie prze to, co na tym beznadziejnej jakości filmie wydaje się wodą.
Nazwali to jego pierwszym cudem.
Drugi pochodził z filmu, na którym Liao yu gołymi rękami wyciąga z rzeki rybę. Tak zwał się dziadek długo bezimiennego autora.
Woda uderza o brzeg, foliowe siatki szeleszczą w zaroślach nad brzegiem rzeki. Zbliżenie. Chude nogi i pośladki dziadka (zbliżenie) – tylko w materiałowej przepasce. A potem znów woda, oddalenie i znowu szybki przeskok.
Widok spomiędzy nóg Liao yu, z tyłu. Obiektyw drży; pod ciemną skórą napięte wokół żył mięśnie. Dłonie wyciągają coś spod wody. Szamotanina.
Odległość jest zbyt duża, a zoom aparatu zbyt słaby, żeby rozpoznać detale. Po chwili widać jednak twarz dziadka, znacznie bliżej, szeroki uśmiech kilku zębów i dwie (sic!) ryby, które trzyma.
Drugi cud.
Mniej więcej w tym okresie kreatywni użytkownicy wzięli filmiki na warsztat. Wśród pierwszych przeróbek była ta, w której dziadek trzyma nagle kilkadziesiąt ryb w rękach, kolejne ma pod pachami, a jedna wystaje mu nawet z ucha. Ten ostatni fragment zapętlono i z dodanym napisem „Surprise, motherfucker!” zrobił furorę na twitterze. Komentowano nim nieoczekiwane wyniki wyborów, niespodziewane zwycięstwa sportowe, a potem już w zasadzie wszystko.
„Mem” wrósł w kulturowy kod internetu, był jak hieroglif, powtarzany w wielu, niepowiązanych sytuacjach.
Wtedy filmy zdjęto. Chińskie strony, z których pochodziły, zaczęły pokazywać błąd: „treść usunięto”. Konto chłopca i wszystko, co publikował, zniknęło. Pozostały oczywiście ślady na Zachodzie. Poza memami ostała się także większość oryginalnych nagrań – przede wszystkim na serwisie youtube.
Dzięki tym śladom „Chiński Chrystus” narodził się w nowym wymiarze.
Prześladowanego proroka.
Ktoś na forum reddit zwrócił uwagę, że część ostatnich materiałów składała się z rozmów między dziadkiem i chłopcem, a że o „znikaniu” filmów wiedział już każdy, kto zechciał się tematem zainteresować, grupa forumowiczów stwierdziła, że w rozmowie musiały paść słowa, które nie spodobały się partyjnym cenzorom, a zarówno Liao yu, jak i chłopiec najpewniej przepadli w szponach komunistycznego systemu.
Część internautów pod wodzą użytkownika o nicku Chang-Kay, prywatnie kontraktora budowlanego z Tennessee nazwiskiem Baugartner, ogłosiła internetową petycję skierowaną do ambasady Chińskiej Republiki Ludowej w USA. Domagali się informacji na temat losu bohaterów filmu.
W tym czasie inny członek forum, francuski behawiorysta psów i potomek migrantów z Kuejczou o nicku Mati, obiecał pokazać materiały swojej babci. Kilka osób pomagało mu, z pomocą translatora Google zgłębiając internet w poszukiwaniu nazwiska Liao yu.
Liao yu w tym czasie pracował w polu, niczego nieświadomy. Co dzień wstawał rano, mył stopy w rzece, którą odczynniki pobliskich zakładów zabarwiły na miętowozielono, a potem żył. Samotnie jadł miskę ryżowej potrawki, szedł na pole i wracał przed nocą. Pod koniec dnia siadywał przy oknie mieszkania na drugim piętrze i na małym, składanym krzesełku konsumował kolację, zwykle słuchając przy tym Requiem Wolfganga Amadeusza Mozarta z małego radyjka.
Od czasu, gdy był młodym mężczyzną, a przez wieś przechodziły triumfalne pochody czerwonych młodzieżówek z łańcuchami wróbli ponad głowami, zmieniło się niewiele. Jadł więcej ryżu, częściej miał w nim mięso. Poza tym telewizor i Requiem.
Starzec lubił je bardzo, a w najbardziej patetycznych momentach – Dies Irae i Lacrimosa – śmiał się głośno, niekiedy do rozpuku. Bywało, że z tego wszystkiego krztusił się i wypluwał jedzenie na koszulę. Wersja, której słuchał z płyty CD, pobrzmiewała chwilami skrzypiącą podłogą jakiejś europejskiej opery. Liao yu wyobrażał sobie, że to zmarli wychodzą z trumien i przywołują grajków do porządku.
Przed snem rozmawiał chwilę z sąsiadką. Nie zaciągnął jej do łóżka od czterdziestu dwóch lat, ale nie zamierzał się poddawać. Potem wychodził na balkon i patrzył w niebo. Kiedyś palił na nim, ale teraz zabraniał mu lekarz.
Grupa Matiego ustaliła, że rozmowa z filmu odbyła się w wariancie języka hmu, konkretnie raojia. Językami z grupy hmu posługiwało się nie więcej niż trzy miliony ludzi na świecie, ale raojia już w latach dziewięćdziesiątych była używana jedynie wśród kilku tysięcy osób we wsiach jednostki podadministracyjnej Majiang, odpowiadającej naszemu powiatowi.
Mati ogłosił z wielką pompą, że nagraną w kiepskiej jakości, pełną szumów rozmowę toczono w martwej praktycznie mowie.
Liao you prawdopodobnie by się z tą informacją nie zgodził – jego zdaniem rzeczy, które mówił sąsiadce, były aż nadto żywe.
Ambasada ChRL zignorowała petycję – w potoku pism dotyczących realnych naruszeń praw człowieka to zwyczajnie im umknęło.
Owo przeoczenie ludzie z ruchu Chang Kaya uznali za DOWÓD! (pisany wielkimi literami i zawsze z wykrzyknikiem). Rozpowszechnili informację, że Miao Czarni, a szczególnie grupa posługująca się raojia, są obiektem ataku komunistycznych władz, filmy zaś zdjęto, między innymi by usunąć ślady języka.
Wiele portali internetowych powieliło tę wersję. Rekordy wyświetleń biły łzawe artykuły, których główną tezą było: śmiech z internetowego bohatera winien stanąć nam w gardle.
Sytuację napędził Mati, utrzymując, że odnalazł wśród znajomych babci człowieka, który nie mówił wprawdzie w raojia, ale komunikatywnie posługiwał się językiem hushui hiao. Ten był z raojia silnie spokrewniony – miał też prawie dwieście tysięcy użytkowników.
Transkrypcja fragmentów rozmowy pojawiła się na forum. Szczególną uwagę zwrócił fragment zacytowany na początku:
„Gwiazdy [niesłyszalne], przepraszam. Jedz. [niesłyszalne] wcale nie [niesłyszalne]. Zaniewidziałem, wpatrzony w niebo, zachłyśnięty ciemnością sięgałem do gwiazd, w kraterach u mych stóp rosły szalone dzieci”.
Ostatnie zdanie idealnie nadawało się na sentencję w serwisach społecznościowych, na tekst opatrujący wszelkie zdjęcia o melancholijnym charakterze, a wreszcie „życiowe” motto dla każdego, a najbardziej tych wszystkich, którzy zamiast poglądów czy filozofii mieli słabość do brzmienia.
Szczególną rolę ponownie odegrał serwis youtube. Nastąpiło tam swoiste sprzężenie: z jednej strony Liao yu posłużył jako obiekt zainteresowania wszelkiego rodzaju kołczom i nauczycielom życia, z drugiej tym wszystkim, którzy po prostu szukali sensacji albo lubili trochę się pomądrzyć.
Wtedy każdy – jak napisał potem we wspomnieniach Mati – miał słabość do chińskich dysydentów. „Byli jak Batman, dodał, gdyby tylko znajomość Batmana oprócz dawania radochy pozwalała pobrandzlować się trochę na salonach”.
„Prawdziwa historia człowieka z internetu”. Taki tytuł nosił telewizyjny materiał, który rozpoczął kolejny etap historii. To w nim Chang Kay – który naprawdę nazywał się Anthony Burgauter – udzielił pierwszego wywiadu dla ogólnonarodowej stacji w USA.
Para dziennikarzy „śniadaniówki” wciągnęła Burgautera na głębokie wody, a że rzecz transmitowano na żywo, nie było okazji, by jego wypowiedzi sprostować.
Stwierdził on między innymi, że Liao yu należy do mniejszości traktowanej przez chiński rząd podobnie jak Ujgurzy, pokusił się o przypuszczenie, że ChRL próbuje eliminować „nieprawomyślnych”, a sam starzec praktykuje być może Falun Gong – co rzekomo zaobserwował na filmiku z cudem chodzenia po wodzie. Falun Gong wymówił tak okropnie („Valą Ką”), że w powtórkach telewizja dodała pod jego wypowiedzią napisy.
Dalej, z właściwą pracownikowi fizycznemu z pasa biblijnego prostą duchowością, Burgauter zinterpretował słowa z filmu jako biblijny apel o powrót do korzeni wiary, porzucenie rozbuchanego konsumpcjonizmu i krytykę młodego pokolenia, które w globalnym świecie porzuciło wartości.
Do tego momentu wywiad nie miałby większych implikacji niż głęboka depresja i zafrasowanie nad kondycją świata wśród paru sinologów. Przedostatnim, kardynalnym błędem Chang Kaya było stwierdzenie, że to jego grupa dokonała transkrypcji tekstu z wideo. Zupełnie katastrofalne okazały się słowa, które wypowiedział na samym końcu.
Powiedział, że wierzy, że cuda Liao yu „mogą być prawdziwe”.
Na pytanie dziennikarza, co dokładnie przez to rozumie, odparł: „Czemu Jezus nie mógłby być Chińczykiem? Potrzebują go tam chyba bardziej niż tu, co?”.
Liao yu nie wyrobił sobie zdania na temat Jezusa. Jedynym Europejczykiem, o którym porozmawiałby z ochotą, był Mozart, ale nie znajdował w okolicy nikogo zainteresowanego. Jezus, rzecz jasna, nie był Europejczykiem, ale Liao yu znał jego wizerunek z kilku kościołów, które odwiedził w Chinach, i cóż… Był Europejczykiem.
Liao yu był osiemdziesięciodwuletnim człowiekiem i przez całe życie jego słowa zataczały mniejsze kręgi niż rzucony w wodę piasek. Nie opowiadał radości ani traum, bo nikt go o nie nie pytał. Nawet wnuk.
Przed dekadami, w innym życiu, o którym myślał teraz bardziej jak o filmie niż własnych losach, poznał dziewczynę. Zakochał się. Wszystko to zwyczajnie i przypadkowo, o ile przypadki mają wstęp tam, gdzie ludzie dojrzewają i umierają jak jabłka – w cieniu gałęzi, na których wyrośli. Pokochał tę dziewczynę, bo gdy biegła z rozrzuconymi włosami, była najpiękniejsza na świecie, najpiękniejsza była, gdy tańczyła, pod chichotem skrywając pomylone kroki, i zupełnie olśniewająca, gdy śmiała się szeroko.
Gdy tego nie robiła, była zupełnie brzydka, niestety. Za taką, wedle jego wiedzy, uchodziła we wsi.
Zmieniały się władze, twarze pod czapkami z czerwoną gwiazdą, ale to jedno pozostawało takie samo. Żona Liao yu była brzydulą – a on frajerem, altruistą albo cwaniakiem.
Nie miał on nic do powiedzenia i nikt go nie słuchał – i tak minęły dekady, które spędzili jako „ta brzydka” i Liao yu, jej mąż.
Z początku się nie przejmował, ale z czasem w to uwierzył, bo biegała i tańczyła coraz mniej, a on coraz rzadziej dawał jej powody, by śmiała się szeroko. Wsączyła się w niego żółć i żal do niej, że to jej wina. Choć nie umiałby nazwać, czym „to” było. Zanim umarła, kochał ją już warunkowo, a nawet ze wstydem. W pierwszych latach rządów towarzysza Hua Guofenga, albo ponad cztery dekady temu, zaciągnął do łóżka sąsiadkę. Po wszystkim leżeli spoceni pod drzewem śliwki i żartowali razem z gęstych włosów, które jego żona co wieczór wyskubywała z brody.
Brzydka żona nigdy nie wytknęła mu zdrad, choć mogła o nich wiedzieć. A i nikt we wsi nie dałby jej prawa do narzekań na niewierność.
Kiedy umierała, Liao yu trzymał ją za rękę. Rzęziła cicho, słabo przebierała palcami, a on nie mógł powstrzymać myśli, że się nie śmieje – nie jest więc piękna. Wtedy, gdy życie uchodziło z niej w ciemnym pokoju, zza zasłony przedarł się promień słońca i błysnął w szklących się oczach.
Tak zmarła żona Liao yu. Z grymasem na twarzy, który do złudzenia przypominał uśmiech.
Gdy jej ciało – jak pale domów – wciągnęło błoto pod wioską, Liao yu poczekał, aż rozejdą się żałobnicy, a potem wrócił na grób i prosił ją o przebaczenie. Oczywiście winy zza grobu mógł darować sobie tylko sam, w snach, majakach albo głębokiej medytacji podczas pracy na polu.
Liao yu długo obwiniał siebie.
Przez wszystkie te lata stania w wodzie, lata, od których pękała skóra na stopach, łydkach i dłoniach, nie przyszło mu nigdy do głowy, że brzydota żony nie należała do niego ani nawet do niej. Była własnością wspólną.
I tak teraz właśnie zaczynało dziać się z nim samym.
Hasło #WhyNotChinese („#CzemuNieChińczyk”) lawinowo zdobyło popularność na twitterze i jak fala tsunami rozeszło się po obu stronach oceanu.
A potem wróciło czkawką.
Nie było osi, wokół której nie rozgorzałby spór.
Religijni konserwatyści przeklęli Chang Kaya/Baugartnera jako zdrajcę wiary. Ogłosili, że jest to forma upokorzenia judeochrześcijańskiej tradycji religijnej i będą za nie pozywać jako za obrazę uczuć religijnych. Z kolei chrześcijańskie centrum uznało hasło za szansę na nowe otwarcie w dialogu międzywyznaniowym. Wszyscy oni ugrzęźli jednak w jałowych dyskusjach podsycanych przez internetowych trolli, którzy podszywali się pod przedstawicieli to jednej, to drugiej strony.
Poziomu dyskusji nie podnosił fakt, że wciąż powszechne były gify z „cudami”. Teologiczny wywód na temat równości w Biblii kwitował na przykład obrazek starca z podpisem „surprise, motherfucker” i parą białych amurów pod pachami.
Stowarzyszenia chińskich mniejszości w krajach zachodnich wydały szereg sprzecznych oświadczeń, które z początku próbował kontrolować Mati. Część potępiała ataki na Chińczyków, część sprawę bagatelizowała, a jeszcze inne namawiały do sprawdzania faktów i skoncentrowania się na realnych prześladowaniach, których doświadczają „nieprawomyślni” obywatele Chin. Cytowano je wyrywkowo i zależnie od potrzeby.
Na kilku skrajnie lewicowych portalach pojawiły się komentarze, że sugerowanie, że Jezus mógłby być Azjatą, jest formą kulturowej kolonizacji, co oburzyło członków chrześcijańskiej diaspory chińskiej; na tych obrazili się Chińczycy niereligijni i tak dalej.
We wspomnieniach Mati opisał ten czas słowami: „Le monde etait emmerdé”.
Świat się wkurwił.
Informacyjny szum się przesilił, do tablicy wywołano chińską dyplomację. Chang Kay domagał się w internecie, żeby na konferencji prasowej, która kończyła szczyt G20, dziennikarze podnieśli temat Chińskiego Chrystusa. Tak się stało. Ktoś nagabnął chińskiego ministra finansów. Ten oznajmił, że nie ma pojęcia, o czym mowa. Nastała kilkusekundowa cisza, którą przerywał jedynie klik aparatów, po czym minister pochylił się raz jeszcze do mikrofonu i z krzywym uśmiechem dodał, że wedle jego wiedzy „obywatel, o którym mowa, raczej nie zalega z podatkami”.
Kilka miesięcy później dziennikarzowi, który zadał to pytanie, odmówiono wydania wizy do Chin.
Tymczasem grupa Matiego z forum reddit poprzysięgła zemstę na Chang Kayu. Powodem było przywłaszczenie ich dokonania w postaci transkrypcji i tłumaczenia wypowiedzi Liao yu. Baugartner – po występie w telewizji i atakach ze strony chrześcijańskich radykałów – zyskał rozgłos, a zatem i przewagę w internetowym dyskursie. W wojnie, która nastała, nikt jednak nie brał jeńców.
Tworzyły się za to struktury.
Pewnego dnia Burgauter wrócił z pracy i zdejmując z pickupa skrzynkę z narzędziami, zauważył, że na jego trawniku pojawił się wielki, zielony namiot z demobilu. Rozbiło się w nim kilka osób o dużej ilości włosów, za to niewielkiej uzębienia. Chang Kay uciekł do domu i zadzwonił po policję, która wyprosiła gości. Ci wrócili jednak kilka godzin po odjeździe radiowozu i skandowali pod jego domem: „Pro-rok! Pro-rok!”.
Pod koniec tygodnia namiotów było trzy, a po miesiącu siedem.
Chang Kay z początku wymykał się tylnymi drzwiami, do pracy jeździł z kolegami, a nawet uberem, gdy stojący na podjeździe samochód wierni zamienili w kapliczkę. Potem mówił, że „szukał głosu Boga”. Wreszcie pewnego dnia wyszedł z domu i pomiędzy grillem a skrzynką na listy odprawił mszę. Transmitował ją na żywo na portalu youtube.
„Tak powstało stronnictwo Apostołów Chińskiego Jezusa” – powiedział na koniec. Niecały rok później Chinese Jesus Apostles gromadziło kilkadziesiąt tysięcy wyznawców.
Ich przeciwnikami zostało internetowe stowarzyszenie Racjonalistów Chrystusa pod wodzą Matiego (Les Rationalistes du Christ). Francuski behawiorysta psów zbudował grupę opartą na „demokratycznych wartościach” i „przekonaniu, że Chrystusem jest dziś każdy prześladowany”.
Szkółka niedzielna i aktywiści walczący o prawa człowieka – jak im się zdawało.
Wzajemne animozje wchłonęły większość rzetelnego zainteresowania postacią Chińskiego Chrystusa. Osoby, które utrzymywały kontakt z „przeciwnikiem” (na przykład za pomocą mediów społecznościowych), szykanowano, wyrzucano z kręgu znajomych, a w dwóch czy trzech przypadkach prześladowano – jak orzekły sądy.
Po obu stronach, a także poza nimi, znaleźli się tacy, którzy uznali, że najrozsądniejszym krokiem będzie pojechać do Chin i odnaleźć człowieka, którego tak krótka aktywność wywołała tyle szumu.
Niektórzy próbowali samodzielnie, inni zebrali się we wspólną grupę. Zarówno Chang Kay, jak i Mati określili ten pomysł jako naiwny.
Mieli rację. Do Kuejczou dotarło niewielu argonautów (z czasem tak określiła ich internetowa legenda). Najpierw nikt z tych, którzy wcześniej podpisywali petycję, nie otrzymał wizy, a potem wielu zrezygnowało, widząc, jak trudnym przedsięwzięciem dla obcokrajowca jest dostać się do miejsca, w którym nie ma nic.
O kilku pozostałych można by zapomnieć.
Opierając się na fatalnej jakości filmach i paru gifach, próbowali znaleźć niewyróżniającego się niczym człowieka wśród trzydziestu sześciu milionów, które zamieszkiwało powierzchnię jedną trzecią mniejszą od Wielkiej Brytanii.
Doskonale nieświadomy uwagi Liao yu nie myślał już o żonie ani nawet rodzinie, gdy schodził na pole.
Był w wieku, w którym myślał tylko o sobie i głosie, który mu zabrano. Po tysiąckroć przechodził przez momenty przeszłości, za każdym razem odrysowując je na nowo, dodając słowa, które mógł powiedzieć, a z czasem zdawało mu się nawet, że powiedział. Pracował jednak bardzo ciężko i cała złość przeszłości spływała do rzeki, razem z wodą, która omywała jego nogi.
Wieczory spędzał z Mozartem i na balkonie mieszkania, z którego wpatrywał się w gwiazdy. Od jakiegoś czasu pisał wiersze, które pokazywał sąsiadce, ale ona tylko chichotała głupio.
Do Majiang dotarło dwoje argonautów, reszta poddała się, po drodze przejęta przez lokalne firmy turystyczne.
Oboje orzekli zgodnie, że Chiński Chrystus nie istnieje. A potem zostali parą i wzięli ślub. Reszty nikt nie weryfikował, ale ślub odbył się na pewno – transmitowano go online. Zainteresowanie było niemal żadne, podobnie jak w przypadku czegokolwiek, co mieli do powiedzenia wracający z Chińskiej Republiki Ludowej.
Chiński Chrystus stał się wewnętrzną sprawą pomiędzy Apostołami Chińskiego Jezusa i Racjonalistami Chrystusa. Bitwą, o której zakończeniu miał zadecydować sąd.
Właściwa batalia w sądzie toczyła się o prawo do hasła #WhyNotChinese i zdania „Zaniewidziałem, wpatrzony w niebo, zachłyśnięty ciemnością sięgałem do gwiazd, w kraterach u mych stóp rosły szalone dzieci” w całości i we fragmentach.
Jedno i drugie generowało pokaźne dochody, dzięki sprzedaży opatrzonych nimi gadżetów.
Na sali sądowej pojawili się jednak przedstawiciele jeszcze kogoś.
Wnuk Liao yu nie trafił do więzienia. Była to myśl absurdalna, zwłaszcza że był nie za mądrym, ale aktywnym działaczem studenckim Chińskiej Partii Komunistycznej i początkującym przedsiębiorcą.
Nazywał się Huang Minggui.
To on zlikwidował konto, z którego wysyłał filmy, i on poprosił youtube i inne serwisy o usunięcie filmów. Bał się, że w przyszłości mogą mu zaszkodzić. Nie przez osobę dziadka – Chiński Chrystus był wzorowym komunistą – ale przez słabą jakość materiałów i głupstwa, które opowiadał w nich Huang.
To w jego imieniu kancelaria Aldin & Sons z Nashville wniosła pozew zarówno przeciwko Apostołom, jak i Racjonalistom.
Liao yu nic o tym nie wiedział. Robił dalej to, co robił, i zbliżał się już do zaciągnięcia sąsiadki do łóżka.
Przynajmniej tak mu się zdawało.
Sąsiadka nie była mu szczególnie niechętna, ale jak powiedziała inna przedstawicielka Zachodu, kolejna, o której nigdy nie słyszał: „Seks po dziewięćdziesiątce przypomina grę w bilard za pomocą sznurka” – to jedno zdanie Liao yu z pewnością mógłby wymienić na to, które mu odebrano, mimo że do wspomnianego wieku brakowało mu dobrych kilku lat.
Tak z sąsiadką bawili się w kotka i myszkę – grę, w której przede wszystkim chodziło o pogoń.
Kancelaria Aldin & Sons z Nashville zwróciła sądowi uwagę, że wszelkie filmy, na których pojawia się Chiński Chrystus w osobie Liao yu, a także wszelkie ich pochodne są własnością intelektualną ich klienta – Huanga Mingguia, który rozporządza zarazem wizerunkiem swojego dziadka.
Prawnicy Anthony’ego Baugartnera przyjęli linię obrony opartą na tym, że ich klient nie rości sobie praw do filmów. Nigdy ich wszak nie używał w celach komercyjnych. Hasło #WhyNotChinese nie jest jednak treścią żadnego z nich ani wytworem Liao yu lub Hunanga Mingguia – wywodzi się ono bezpośrednio ze słów samego Baugartnera, operującego razem ze wspólnikami pod wspólną nazwą Apostołów Chińskiego Jezusa.
Sąd przyznał im rację i oddał pełnię praw do hasła.
Chang Kay liczył, że tym samym jego prawnicy zapewnią mu podwójne zwycięstwo. Wszak sami podłożyli sądowi tok rozumowania, który winien wbić gwóźdź do trumny Matiego i Racjonalistów Chrystusa.
Bardzo spocony Joseph Aldin z kancelarii Aldin & Sons przyznał jednak nieśmiało, że zdanie, o które toczy się batalia, nie jest właściwym tłumaczeniem słów wypowiedzianych na filmie przez Liao yu. Poproszony o skonkretyzowanie, stwierdził, że w zasadzie wcale nie może być mowy o tłumaczeniu. Raczej o wymyśle tłumacza – znajomego babci Matiego – który większość słów w języku odrobinę podobnym do tego, który sam niemal już zapomniał, zinterpretował po swojemu.
I tym razem sąd zostawił pełnię praw, ale teraz przy Racjonalistach Chrystusa.
Zdanie: „Zaniewidziałem, wpatrzony w niebo, zachłyśnięty ciemnością sięgałem do gwiazd, w kraterach u mych stóp rosły szalone dzieci” należało od początku do końca do nich. Apelacje Aldin & Sons, a potem innych kancelarii nic nie zmieniły.
Hunang Minggui został z kolei ślepy i ubogi, w kraterze, który pozostał po jego marzeniach o bogactwie.
Przy okazji wyjaśniła się kolejna tajemnica: Liao yu nie mieszkał w żadnej z trzech wsi Maijang, gdzie mówiono w raoija. Wcale nie tym dialektem się bowiem posługiwał, lecz innym, podobnym, który występował trzysta kilometrów na północ.
Niedługo po ostatnim z wyroków internet przeniósł się na kolejny temat, a kubki, koszulki i breloczki przestały sprzedawać się w ilościach pozwalających utrzymać firmę. Naprawdę wielkich pieniędzy nie dorobili się ani Chinese Jesus Apostles, ani Les Ratonalistes du Christ.
Pierwsi przerodzili się w typowo amerykańską parachrześcijańską szkółkę niedzielną, z siedzibą w Tennessee i kilkoma filiami w Oklahomie, drudzy pozostali aktywistami – w obliczu braku prześladowań ich idola szybko jednak się rozpadli.
Miliony wyświetleń, tysiące komentarzy, dziesiątki materiałów telewizyjnych, ale przede wszystkim zdanie, które – oderwane wprawdzie od korzeni – zawisło w popkulturze, zainspirowało ponownie dopiero badaczy.
Jeden z nich, Matteo Buentorro, napisał o nim: „Od czasu zapisków Marco Polo nic nie wrosło w zbiorową wyobraźnię Zachodu na temat Orientu tak mocno jak jedno zdanie z ust nikomu nieznanego, starszego człowieka; tak niejasne, że momentalnie stało się własnością wszystkich, do wszystkich należało i każdy mógł nadać mu dowolne znaczenie”.
Trafiło ono do ksiąg cytatów, mądrości chińskich, a nawet na motto hongkońsko-francuskiego średniobudżetowego filmu obyczajowego. W ostatnim podmuchu fali Baugartner oddał prawa do #WhyNotChinese Reebokowi, ale ich marketingowcy zmienili je na #WhyNotChineeSus i wymigali się od opłat za licencję, w zamian dając po kilka tysięcy dolarów paru azylantom z Chin za prawo do wykorzystania wizerunku.
Akademik z Chin, antropolog kultury, Ian Chang (urodzony w USA, powrócił do Chin jako repatriant), stwierdził: „Przez setki lat obserwowaliśmy kradzież dóbr materialnych; ofiarą był cały niemal świat, a złodziejami – cywilizacja północnoatlantycka. Dziś, w erze globalizmu, dostrzegamy inny wyraz tego procesu: na naszych oczach dochodzi do kradzieży opowieści o tym, kim i jacy jesteśmy. Głos o nas stał się ważniejszy niż głos od nas”.
Nie sposób streścić wszystkich dzieł pochodnych, dość wspomnieć, że był wśród nich komiks, kreskówka, a nawet opowiadanie pisarza ze Środkowej Europy, który pozbawiony choćby elementarnej znajomości regionu i nie pytając nikogo o zdanie, osnuł fabułę wokół przytoczonych z Wikipedii informacji na temat języków, prowincji i grup etnicznych Chin i dostępnych w Google zdjęć.
Huang Minggui nie zastanawiał się nad tym. Tym bardziej, że nie w smak byłaby mu myśl, że cała sprawa, jego dziadek, a nawet on sam są wymysłem. Po przegranym procesie ponownie odwiedził Liao yu w Kuejczou. Nie minęło wiele czasu od ostatniej wizyty, ale opadło go wrażenie, jak gdyby odwiedzał to miejsce po raz pierwszy.
Mógł mieć z tym coś wspólnego fakt, że tym razem nie wyjmował telefonu z kieszeni.
Usiedli z Liao yu nad miętowozieloną rzeką, która pachniała chemikaliami. Pachniała przyjemnie – jak świeże pranie. Nad ryżową potrawką Huang opowiedział dziadkowi całą sprawę. Z pewnym wstydem przyznał, że za jego przyczyną Liao yu stał się znany, ale niestety w sposób, nad którym nie ma żadnej kontroli.
Liao yu zaczął się śmiać, śmiać do rozpuku. Kiedy usłyszał o zdaniu, które rzekomo wypowiedział nad rzeką, prawie spadł z krzesła.
Na koniec klepnął wnuka w ramię i powiedział, żeby się nie przejmował. Powiedział, że ulubione fragmenty największego dzieła Mozarta – Requiem – też napisali inni, a Liao yu nie ma nic przeciwko temu, żeby być jak Mozart.
Następnie odprowadził wnuka na autobus, a przed pożegnaniem poprosił o prezent. Telefon.
Tego wieczoru poszedł do sąsiadki i pokazał jej w telefonie przeróbki, memy i gify, które robili z nim ludzie całego świata. Udało mu się nawet wejść na dostępną w Chinach stronę, na której Anthony Baugartner z Tennessee nauczał ludzi o cudach prostego człowieka z Chin, który głosi tam wielkość Boga. Odziany w białą rewerendę unosił głos i dłonie, tupał, a ludzie klękali przed nim.
Na sąsiadce zrobiło to wrażenie tak wielkie, że wkrótce sama przysunęła się bliżej Liao yu i powiodła po swoim ramieniu dłoń, którą przez ostatnie czterdzieści dwa lata odpychała.
Wylądowali w jej posłaniu. Ściągając spodnie, Liao yu natrafił na coś, co sztywne nie było co najmniej od pół dekady. Stłumił śmiech. Właśnie, jak pomyślał, dokonywał się jego pierwszy prawdziwy cud. Pochylił się nad sąsiadką i wyszeptał jej słowa, które wcześniej powiedział do wnuka, a których – choć utrwalono je na filmie – nikt niemal nie znał.