Przejdź do treści
Bluszcz
ProzaNorbert Budzyński
PROZA

Bluszcz

Opublikowano w: Nr 01•2026 [16]

– Nie widziałam tu pana wcześniej.

– Musieliśmy się mijać.

– Kto wie, pewnie tak. Ktoś bliski?

– Nie.

– Miły gest. Tak się składa, że znałam osobę, którą tutaj pochowano. Fakt, nie został nikt, kto by się zajął tym miejscem. Czasem ktoś się zlituje; odgarnie liście, postawi znicz. Nic wielkiego. Ot, ukłucie sumienia. Z panem jest jednak inaczej. Stałam i przyglądałam się panu, jak pan pracuje; z uwagą, żeby czegoś nie naruszyć. Z czułością niemal. Aż trudno mi uwierzyć, że to dla pana nikt ważny. Że można tak po prostu… komuś, kogo się nie znało…

– Umarła ważna dla mnie osoba.

– To czemu jej pan nie odwiedza?

– Zapomniałem, gdzie ją pochowano. Chodziłem, szukałem, ale nie znalazłem. W końcu dałem sobie spokój z tym szukaniem. I tu przychodzić zacząłem. Ale czy to ważne, gdzie człowieka w ziemi ułożą? Ziemia wszędzie jednakowa, każdego przyjmie. Nie wie przecież – swój czy obcy. A pani, do ojca, matki czy, tak jak ja, do kogoś?

– Do męża, ale czasem wolałabym jak pan, nie pamiętać. To znaczy, pan, jak widzę, wolałby odwrotnie i pamiętać. Chodzi mi o to, że z chęcią bym się z panem na to niepamiętanie zamieniła.

– No i masz. Zabawiło się życie naszym kosztem. Ja szukam, a nie wiem gdzie, za to pani nie szuka, a samo panią odnajduje. Ot i dola; człowiek dźwiga co nie do niego należy.

– Był pan w starej części cmentarza?

– Raz czy dwa. Sam bluszcz. Pozarastało wszystko. Źle człowiek postawi nogę, przewróci się i głowę o te poukrywane resztki roztrzaska. Nie ma co kusić losu. A pani chodzi tam?

– Lubię zajść. Stanąć w zacienionym. Rozejrzeć się. Pomyśleć. O tam, widzi pan, pod tym bukiem, co go bluszcz całego oblazł? Tam najlepiej mi się stoi. Cień gęsty, zbutwiały, a do tego, jakby go kto szablą porąbał. Nic, tylko popaść w odrętwienie, ale mnie jak raz w głowie się rozjaśnia. Uwierzyłby pan?

– To może i ja pójdę? Co pani sądzi? Może i mnie w głowie się rozjaśni? Pójdzie pani ze mną?

– Pójdę.

– Jest we mnie wiele pustych miejsc. Nie wiem, co z nimi zrobić. Cokolwiek w tę pustkę wstawię, jakąś myśl, ideę, zaraz obumiera. W ogóle zajmuję w sobie coraz mniej miejsca. Nie udała się Bogu starość. Jednym odbiera słowa, innych więzi we wspomnieniach. Gdzie tu sprawiedliwość? A panią? Nie nachodzą panią wątpliwości? O, i proszę. Tylko się urosiliśmy w tych chaszczach.

– Hier ruhen in Gott Emilie Krause, geboren Kutz. Ewiger friede. Jak pan sądzi, kim była ta kobieta? Czy kochała? Urodziła dzieci? Warte było jej życie tego kamienia?

– Kto wie, może i warte, skoro u innych tylko gruz został, a tu płyta jedynie w paru miejscach uchrupnięta. Ktoś musiał dbać. Po wojnie nawet. Litery nie tak dawno odmalowane.

– A może umarła samotna? Bezdzietna? I tylko ktoś taki jak pan do niej zachodził. Przez pomyłkę albo z litości.

– Ja nie z litości znicz stawiam na cudzym grobie. Stawiam na cudzym, bo nie pamiętam, na jakim ustawić, żeby swojemu kamień rozjaśniał. A taki ogień. Wie komu świecić? Nie wie. Jemu wszystko jedno; swój czy nie swój. Może być i Niemiec albo i bez imienia kto. Ważne, że przytulniej jakoś się robi. A że tęsknota za ogniem idzie, to i w końcu trafi pod wskazany adres.

– Komu to potrzebne? Bo na pewno nie tym, którzy odeszli. Im przecież wszystko jedno.

– Co konkretnie?

– To wszystko: kamień, znicze, pamięć. Ubywa nas od chwili narodzin. Nie lepiej zapomnieć? Człowiek mógłby wreszcie odpocząć.

– Jakże to tak? Zapomnieć? Co by z nas zostało, gdybyśmy przestali pamiętać?

– Z tego tylko cierpienie jest. Stoi człowiek nad takim grobem i rozmyśla. A jak się nie daj Boże w tym rozmyślaniu za bardzo zapamięta, to potem wrócić nie może do normalnego życia. Tak by tylko stał i stał.

– To wolałaby pani zapomnieć, kto był ojciec, matka, mąż, dzieci?

– Wolałabym. Pół życia czekam na dzień, kiedy to wreszcie się nie obudzę. Niestety, każdego ranka otwieram oczy, rozglądam się i widzę: ta sama komoda, krzesło to samo przy łóżku, zegar, co już nie wybija godzin, to od razu wiem, że to jeszcze nie dzisiaj.

– Zwierzę niby z dnia na dzień żyje, a też ma swoją pamięć. Góra. Las. Nawet łąka, milcząc, wyprowadza trawy ku światłu.

– Krew, dreszcze i miękkie kwitnienia. Zazdroszczę optymizmu. Dla mnie nawet połonina jest jak ściernisko. Och. Na mnie już czas. Podprowadzi mnie pan pod furtkę?

– Służę. Będzie tu pani jutro? Powiedzmy o szesnastej?

– Doprawdy, zaskoczył mnie pan. Piękne liście, prawda?

***

– Nie przyszła pani wczoraj, a ja byłem.

– I czekał pan?

– Czekałem.

– Przepraszam. Nie mogłam.

– A ja z kwiatami przyszedłem, ale że pani nie było, to gdzieś zostawiłem.

– W końcu to cmentarz. Ludzie przychodzą z kwiatami, to i pan przyszedł.

– Ale ja nie w tym celu… te kwiaty… Lilie miałem. Nie chryzantemy.

– Lilie jak najbardziej na grób. Zwłaszcza latem.

– Jakże to? A ja zawsze…

– Och, proszę nie być zawstydzonym. Skąd mógł pan wiedzieć, że lilie też pasują. To może się przejdziemy. Pokaże mi pan, komu je sprezentował. Użyczy mi pan ramienia?

– A pani? Jakie kwiaty pani lubi?

– Ogrodowe. Słoneczniki najbardziej. Nie lubię za to ciętych. Smutno mi, gdy trzymam w dłoni taki cięty. Nie wiem dlaczego.

– To może i dobrze, że wczoraj pani nie przyszła. Bo tak to dzisiaj pani jest, a ja uniknąłem gafy.

– Oho. Chyba tam są. Proszę spojrzeć. Te białe. To pana?

– Trudno powiedzieć. Dla mnie wszystkie kwiaty prawie jednakowe. Gdyby to były, dajmy na to, kapelusze, to od razu bym rozpoznał, czyj to wyrób, ale kwiaty?

– Zna się pan na kapeluszach?

– Stelmach, pierwszy kapelusznik Złocieńca.

– Stelmach, a kapelusznik.

– Wiem, nie trafiłem z nazwiskiem, ale co zrobić. Nie zmieniłem kiedyś, gdy jeszcze kapelusze robiłem, to na starość tym bardziej nie ma co iść z tym do urzędu.

– Znałam kiedyś modystkę, ale kapelusznika nigdy nie spotkałam.

– Bo i na co damie znać kapelusznika? No, chyba że prywatnie. Wtedy to co innego. Tylko gdzie takiego poznać, skoro sprawy żadnej do kapelusznika się nie ma?

– Na cmentarzu chyba.

– Faktycznie. Może gdybym włożył, to by łatwiej było rozpoznać, że kapelusznikiem byłem.

– Nosi pan kapelusze?

– Oj, rzadko wkładam. Nie ma dziś ubrań pod kapelusze. Ale gdy na specjalną okazję, to zawsze. Bez kapelusza to jak bym nie do końca był ubrany. I żaden tam słomkowy. Koniecznie z filcu i nie za dużym rondem. Ludzie dziś nie przywiązują wagi do nakrycia głowy. Byle co nasadzają. Aż człowieka trzęsie, gdy na takie niechlujstwo patrzy. Ma się ochotę podejść i zdjąć toto z głowy. Ktoś powinien zakazać noszenia takich szkaradzieństw. Zresztą buty też nie lepsze. Chodzą w takich szuradłach z pomponami, jakby w pudla wdepła.

– Doprawdy. Rozbawił mnie pan. Pierwszorzędny z pana gawędziarz. Jutro ja postaram się odwdzięczyć jakąś opowieścią.

– Trzymam panią za słowo.

***

– Dzień dobry.

– Och, moje uszanowanie. Jak mnie pani wypatrzyła w takim tłumie?

– Nie domyśla się pan?

– Szczerze mówiąc, nie bardzo.

– Po kapeluszu, rzecz jasna.

– Faktycznie. Tak przywykłem do kapeluszy, że zdarza mi się zapominać, że je w ogóle zakładam. No, chyba że się komuś kłaniam. Wtedy odruchowo sięgam do kapelusza i przypominam sobie, że go mam.

– Muszę przyznać, umie się pan kłaniać.

– Dziękuję. A wie pani, że ktoś mi to już kiedyś mówił.

– Doprawdy? Pewnie jakaś dama.

– Być może. Niestety… nie pamiętam kto. Och, przepraszam. Niezręcznie się zachowałem. Nie powinienem.

– Nic nie szkodzi. Droczę się z panem. A te znicze, to dla mnie? Przyznam, nikt jeszcze nie wręczał mi znicza, i do tego w takim miejscu. Sugeruje pan, że na mnie już czas?

– Nie. Skądże. Przyszedłem…

– Żartuję. Nie mogłam się powstrzymać. Proszę o wybaczenie.

– Co tu jest do wybaczania. Zardzewiałem i tyle. Nie mam już takiego refleksu jak dawniej.

– Taki też mi się pan podoba. Kto wie, czy nie bardziej.

– Znowu pani żartuje?

– Na to pytanie już sam musi pan sobie odpowiedzieć. To do kogo pan przyszedł tym razem?

– Jak zawsze. Do nikogo konkretnego. Spaceruję. Czytam, co tam na kamieniu nawypisywane, i jak mi się coś spodoba, to zapalam znicz i kładę. Postoję parę minut i idę dalej. Ot, taka to moja wyprawa.

– A wie pan, nagle naszła mnie ochota, żeby zrobić coś szalonego.

– Co na ten przykład?

– A chociażby to… obejmie mnie pan?

– Tutaj? Teraz?

– To nie to, co pan myśli, ale dziękuję. Zapamiętam. A teraz niech mnie już pan przytrzyma. O tak.

– Jakże to tak, bez butów? Co sobie ludzie pomyślą?

– Nie dbam o to, co pomyślą ludzie. A pan? Co pan sobie myśli?

– Sam nie wiem. Doprawdy… zaskoczyła mnie pani.

– Nie lubi pan być zaskakiwany?

– Nie o to chodzi. Po prostu nie sądziłem, że jest pani zdolna do…

– No właśnie. Do czego? Do odrobiny szaleństwa? Niech pan przyzna, będzie miał mnie pan teraz za wariatkę?

– Skądże znowu.

– Tamta kupka liści wydaje się ciekawa. Podprowadzi mnie pan?

– I jak?

– Trochę chłodno, ale moje stopy są przyjemnie otulone. Najlepiej, jak się pan sam przekona.

– Że ja? O nie, nie ma mowy.

– No, niech się pan nie da prosić.

– W życiu. To nie dla mnie?

– A gdzie to jest napisane, że dla pana nie, a dla mnie tak?

– Nie lubię bosymi stopami dotykać ziemi. Zwłaszcza zimnej. Nawet po domu chodzę w kapciach.

– Wie pan, zawsze chciałam to zrobić, ale brakło mi odwagi. A dzisiaj. O, widzi pan, jak cudownie w tych liściach? Wydaje mi się, że to pana zasługa.

– Moja? W żadnym razie. W życiu by mi do głowy nie przyszło, żeby… och, proszę uważać!

– No i masz. Skończyło się pląsanie. Chyba się skaleczyłam.

– Proszę pokazać. Obejrzę stopę. Trochę się na tym znam.

– Na stopach? A mówił pan, że na kapeluszach.

– Na ranach się trochę znam. Ojciec był felczerem. Pracował w majątku.

– To jako co mnie pan obejrzy? Jako klacz?

– No co też pani wygaduje. Zresztą nieważne, wszystkie rany przecież jednakowe. Klacz, cielak, człowiek, tak samo krwawi.

– Bardzo pan zasadniczy. Ale proszę, niech pan obejrzy swoim fachowym okiem.

– Proszę nie ruszać.

– Ani trochę?

– Da pani radę? Wydaje mi się, że to powierzchowna rana. Wystarczy przemyć.

– Naprawdę? Skąd w takim razie tyle krwi? Zabolało, jak bym nadepła na gwóźdź albo szkło. Proszę obejrzeć jeszcze raz. Niczego pan nie przeoczył? A może wyżej, nad kostką?

– Obejrzałem dokładnie. Nic więcej nie ma. Tylko to jedno miejsce. Owinę chustką i do wesela się zagoi.

– Oświadcza mi się pan?

– A chciałaby pani, żebym się oświadczył?

– Na początek proszę mnie dokądś zaprosić. Potem zobaczymy.

***

– I jak stopa?

– Lepiej. Na fokstrota bym się jeszcze nie porwała, ale w spacerze nie przeszkadza.

– Wygodnie czy dosunąć jeszcze trochę?

– Tak jest dobrze, dziękuję.

– Była tu pani kiedyś?

– Dawno temu. Wnętrze inne, ale zapach jakby ten sam.

– Zapach? To ciekawe. W życiu nie zwróciłbym na to uwagi. A jaki konkretnie? Ten zapach?

– Gliniany.

– Gliniany? To niezbyt przyjemny. Mogę panią zabrać dokądś indziej.

– W żadnym razie. To bardzo zmysłowy zapach. Trochę jak… rozgrzany piec, a trochę jak ciasto ucierane w makutrze. A pan? Nic się w panu nie odpamiętuje?

– Trochę tak. O, proszę spojrzeć. O tam, w miejsce, gdzie sufit łukiem przechodzi w ścianę. Widzi pani?

– Widzę.

– Oryginalna sztukateria. Poniemiecka jeszcze. Dzięki takim listwom sufit staje się nierozłączną częścią aranżacji, a nie jedynie tłem. A przy lampach? Widzi pani? Rozety w kształcie słonecznika. Ręczna robota. Gips. Żaden tam styropian. Śmieje się pani? Ze mnie?

– Absolutnie nie z pana. Po prostu uświadomiłam sobie, jak jesteśmy różni. A opowiada pan bardzo ciekawie. No dobrze. Co pan zamawia, bo ja galaretkę.

– Naprawdę? A jaką?

– Porzeczkową.

– To i ja wezmę porzeczkową.

– Szkoda, że nie mają agrestowej. Czasem taką robię.

– A wie pani, że przez chwilę…

– Co takiego?

– Wydawało mi się, że ja i pani… już kiedyś… podobnie zasiedliśmy i że pani też wtedy tę galaretkę porzeczkową wybrała…

– Naprawdę? A pan, jak się pan wtedy zachował?

– Tak samo. Też zgodziłem się na porzeczkową.

– I przynieśli?

– Tak.

– Co też pan. A co było potem?

– Co było potem… niestety, nie pamiętam.

– No nic. Proszę jeść. Wyborna. Dokładnie taka sama, jak dawniej. Może jak pan popróbuje, to porzeczki coś w panu odblokują. Takie smaki albo zapachy czasem potrafią zawładnąć człowiekiem. Nawet nie wie kiedy, a tu hyc i już jest w babcinej kuchni.

– Albo w szpitalu.

– A teraz? Czy jedząc galaretkę, ma pan właśnie takie skojarzenie?

– Sam nie wiem. W pierwszej chwili tak, ale teraz, gdy zapytała pani wprost, to chyba muszę się z tego wycofać. Bo jak niby porzeczka miałaby się łączyć ze szpitalem?

– To już pan powinien wiedzieć najlepiej.

– To chyba nienajlepszy moment na takie wspominki. Nie ma co się babrać w przeszłości. Jak coś ma się w człowieku odłupać, to się odłupie. A tak, to grzebie człowiek jak w beczce ze smołą. Ani to użyteczne, ani potrzebne. Tylko się człowiek zmęczy taką robotą niepotrzebną.

– Będzie pan jadł tę drugą galaretkę? Kawa też już całkiem wystygła.

– Nie rozumiem.

– No zamykamy pomału. Pozbierać chciałam. Naustawiał pan na tym stole, jakby dla kogoś, a ten ktoś widać nie przyszedł. Nie chciałam przeszkadzać wcześniej, ale teraz to już naprawdę muszę sprzątnąć.

A